Co jeśli kontrola przyjdzie w trakcie wymiany kotła?

Do 31 grudnia 2026 r. kocioł klasy 3 lub 4 poza Krakowem pracuje legalnie, więc kontrola w trakcie wymiany niczym Ci nie grozi, o ile palisz dozwolonym paliwem. Jeśli od 1 stycznia 2027 r. stary kocioł nadal będzie w użyciu, jest to już wykroczenie. Umowa z wykonawcą, złożony wniosek i termin montażu pokazują, że wymiana trwa, a strażnik może poprzestać na pouczeniu, ale nie musi. Bezpieczniej nie palić w starym kotle po 1 stycznia.

Czy mogę dostać zaliczkę na wymianę kotła?

Tak, w progu podwyższonym i najwyższym Czyste Powietrze ma wariant dotacji z prefinansowaniem, czyli z zaliczką wypłacaną wykonawcy. Trzeba jednak pamiętać o kolejności: przy prefinansowaniu i ścieżce kredytowej prace ruszają dopiero po złożeniu wniosku i podpisaniu umowy. Zaliczka wydłuża więc start o kilka tygodni, dlatego przy wymianie na styk trzeba złożyć wniosek najszybciej jak się da.

Co zrobić, gdy montaż pompy ciepła wypadnie w styczniu 2027?

Od 1 stycznia 2027 r. nie wolno palić w kotle klasy 3 lub 4 nawet przez kilka tygodni. Na przerwę zaplanuj ogrzewanie zastępcze bez paliw stałych, na przykład grzejniki elektryczne albo klimatyzator z funkcją grzania, i trzymaj umowę z datą montażu pod ręką. Dotacji to nie zagraża, bo na realizację masz do 24 miesięcy od złożenia wniosku.

Czy Czyste Powietrze da dotację na wymianę kotła 4 klasy?

Tak. Program traktuje kocioł na paliwo stałe poniżej klasy 5 jako nieefektywne źródło ciepła, którego wymiana jest podstawą dofinansowania. Na pompę ciepła powietrze-woda o podwyższonej klasie efektywności przypada od 20 lipca 2026 r. do 14 080 / 24 640 / 35 200 zł, zależnie od progu dochodowego. Audyt energetyczny jest obowiązkowy w każdym progu.

Wymiana kotła przed 31.12.2026 - plan na 12 tygodni

Masz w domu kocioł klasy 3 lub 4, jest koniec września, a termin z uchwały antysmogowej mija 31 grudnia 2026 r. Ten poradnik nie powtarza przepisów, tylko rozpisuje, jak zamknąć wymianę w około 12 tygodni: co zrobić w którym tygodniu, jak ustawić wniosek Czyste Powietrze, kiedy opłaca się zaliczka i co zrobić, jeśli montaż mimo wszystko wypadnie w styczniu. Zdążysz, jeśli zaczniesz do połowy października.

Terminy, kary i listę dozwolonych kotłów omawiamy osobno w tekście do kiedy trzeba wymienić kocioł 3-4 klasy w Małopolsce.

TL;DR - plan w pigułce

Start do połowy października. Cała wymiana z dotacją to około 12 tygodni, a listopad i grudzień to najtrudniejszy okres u instalatorów.
Audyt energetyczny najpierw. Jest obowiązkowy w każdym progu Czystego Powietrza i od niego zależy dobór mocy pompy.
Wniosek nie blokuje montażu. W zwykłej dotacji przedsięwzięcie może rozpocząć się do 6 miesięcy przed złożeniem wniosku, a nawet być zakończone przed jego złożeniem.
Zaliczka kosztuje czas. Przy prefinansowaniu i ścieżce kredytowej prace ruszają dopiero po złożeniu wniosku i podpisaniu umowy.
Dotacja ma czas, uchwała nie. Na realizację program daje do 24 miesięcy (kredytowa 18), ale od 1.01.2027 w starym kotle nie wolno palić.
Plan B na styczeń: ogrzewanie zastępcze bez paliw stałych i umowa z datą montażu pod ręką.

Termin i kary w dwóch zdaniach

Od 1 stycznia 2027 r. kotłów klasy 3 i 4 nie wolno używać w żadnej gminie Małopolski (w Krakowie paliwa stałe są zakazane już od 1.09.2019). Za naruszenie grozi mandat do 500 zł (do 1 000 zł przy zbiegu wykroczeń), a w sądzie grzywna do 5 000 zł, przy czym mandat nie legalizuje kotła i przy kolejnej kontroli kara może się powtórzyć. Szczegóły, w tym jak odczytać klasę z tabliczki, znajdziesz na stronie uchwała antysmogowa w Małopolsce, a kalendarz dla Śląska (klasa 3-4 do 31.12.2027) na stronie uchwała antysmogowa na Śląsku.

Harmonogram wymiany w 12 tygodni

Poniżej realny plan przy starcie między końcem września a połową października. Terminy są orientacyjne i zależą od dostępności audytora oraz urządzeń.

Tydzień	Co robisz	Na co uważać
1	Sprawdzasz klasę kotła i dokumenty, ustalasz próg dochodowy	zaświadczenie o dochodach przy progu podwyższonym i najwyższym
1-3	Audyt energetyczny budynku	bez audytu nie złożysz wniosku w żadnym progu
2-4	Oferta i umowa z wykonawcą, dobór mocy pompy na podstawie audytu	urządzenie musi być na liście ZUM w dniu wystawienia faktury
4	Wniosek Czyste Powietrze w generatorze GWD	zakres prac musi zgadzać się z audytem
5-9	Dostawa i montaż pompy ciepła, przeróbki instalacji c.o.	montaż trwa zwykle 2-4 dni, dłużej czeka się na urządzenie
10-11	Uruchomienie, odbiór, zezłomowanie starego kotła	potrzebny imienny dokument zezłomowania
12	Nowa deklaracja w CEEB, wniosek o płatność	deklarację o zmianie źródła ciepła składa się w 14 dni

Przy starcie w połowie października montaż i zezłomowanie starego kotła wypadają na przełomie listopada i grudnia. Tydzień 12 to już formalności po wymianie, więc nic się nie stanie, jeśli przesunie się na początek stycznia.

Dwie zasady programu ułatwiają pracę na styk. Po pierwsze, w wariancie zwykłej dotacji przedsięwzięcie może rozpocząć się (pierwsza faktura) do 6 miesięcy przed złożeniem wniosku, a nawet być zakończone przed jego złożeniem. Po drugie, na realizację masz do 24 miesięcy od złożenia wniosku (w ścieżce kredytowej 18), więc sam program nie wymusza pośpiechu - wymusza go uchwała.

Krok po kroku przez formularz przeprowadza tekst wniosek Czyste Powietrze krok po kroku, a o najczęstszych błędach, przez które wnioski wracają do poprawy, piszemy w artykule błędy we wniosku Czyste Powietrze.

Zwykła dotacja czy zaliczka - co wybrać przy wymianie na styk

Wariant	Kiedy mogą ruszyć prace	Dla kogo przy terminie 31.12.2026
Zwykła dotacja (refundacja)	do 6 miesięcy przed złożeniem wniosku, przedsięwzięcie może być zakończone przed wnioskiem	gdy możesz zapłacić wykonawcy z własnych środków i odzyskać dotację później
Dotacja z prefinansowaniem (zaliczka dla wykonawcy)	dopiero po złożeniu wniosku i podpisaniu umowy	próg podwyższony i najwyższy, gdy nie masz gotówki na start - wniosek składaj od razu po audycie
Dotacja do kredytu	dopiero po złożeniu wniosku i zawarciu umowy kredytu	gdy finansujesz wymianę kredytem; na realizację masz 18 miesięcy

Jeśli startujesz późno, a stać Cię na zapłacenie za pompę z góry, zwykła dotacja daje najwięcej swobody: montaż nie czeka na decyzję funduszu. Przy zaliczce kluczowe jest, żeby wniosek trafił do WFOŚiGW jak najwcześniej.

Czym zastąpić kocioł - i ile na to dostaniesz

Czyste Powietrze uznaje kocioł na paliwo stałe poniżej klasy 5 za nieefektywne źródło ciepła. Jego demontaż i zastąpienie nowym źródłem to podstawowy typ przedsięwzięcia w programie. Kwoty według Załącznika nr 2 w wersji od 20.07.2026:

Nowe źródło ciepła	Podstawowy	Podwyższony	Najwyższy
Pompa ciepła powietrze-woda (podwyższona klasa)	14 080 zł	24 640 zł	35 200 zł
Gruntowa pompa ciepła	18 000 zł	31 500 zł	45 000 zł
+ dolne źródło do pompy gruntowej	8 000 zł	14 000 zł	20 000 zł
Kocioł na pellet o podwyższonym standardzie	8 200 zł	14 350 zł	20 500 zł
Audyt energetyczny (obowiązkowy)	480 zł	840 zł	1 200 zł
Maksymalnie na całe przedsięwzięcie (z pełną termomodernizacją)	68 040 zł	119 070 zł	170 100 zł

Progi dochodowe: podstawowy do 135 000 zł rocznego dochodu wnioskodawcy, podwyższony do 2 250 zł na osobę w gospodarstwie wieloosobowym (3 150 zł w jednoosobowym), najwyższy do 1 300 zł (1 800 zł). Kotłów gazowych i olejowych program od 1.01.2026 r. nie finansuje. Swój próg i kwotę sprawdzisz w kalkulatorze dotacji Czyste Powietrze.

Przy wymianie na styk najczęściej wybieramy pompę ciepła powietrze-woda: montaż trwa kilka dni, a urządzenia z listy ZUM są zwykle dostępne od ręki lub w ciągu kilku tygodni. Kocioł na pellet też jest dozwolony poza Krakowem, ale to nadal źródło spalinowe z zasypem paliwa i przeglądami kominiarskimi. Porównanie kosztów rozpisaliśmy w tekście kocioł na pellet czy pompa ciepła, a cały proces opisuje strona wymiana kotła węglowego na pompę ciepła.

Jeśli dom jest słabo ocieplony, audyt może wskazać, że samo źródło ciepła nie wystarczy i trzeba dołożyć część prac termomodernizacyjnych. Nie musisz ich kończyć przed 31 grudnia - uchwała dotyczy kotła, a na resztę przedsięwzięcia masz czas z programu. O pompie w starszym domu piszemy w tekście pompa ciepła w starym budownictwie.

Co jeśli nie zdążysz przed 1 stycznia

Nie pal w starym kotle “jeszcze tydzień”. Od 1.01.2027 każde użycie kotła klasy 3 lub 4 to wykroczenie, niezależnie od tego, że montaż jest już zamówiony.
Przygotuj ogrzewanie zastępcze bez paliw stałych. Grzejniki elektryczne albo klimatyzator z funkcją grzania przetrzymają dom przez kilka tygodni.
Trzymaj dokumenty pod ręką. Umowa z wykonawcą z datą montażu, potwierdzenie złożenia wniosku i audyt pokazują przy kontroli, że wymiana trwa.
Dotacja nie przepada. Na realizację masz do 24 miesięcy od złożenia wniosku, więc styczniowy montaż nie zmienia kwoty dofinansowania.

Najczęstsze błędy przy wymianie na ostatnią chwilę

Czekanie do listopada. W listopadzie i grudniu instalatorzy mają kalendarze wypełnione awariami i montażami rozpoczętymi wcześniej. Dostawy popularnych modeli pomp potrafią się wydłużyć.
Zaliczka bez wniosku. Przy prefinansowaniu prace przed złożeniem wniosku i podpisaniem umowy wykluczają ten wariant. Jeśli musisz zacząć od razu, wybierz zwykłą dotację.
Zakup pompy spoza listy ZUM. Program finansuje urządzenia wpisane na listę w dniu wystawienia faktury. Tańszy model spoza listy oznacza zero dotacji.
Brak dokumentu zezłomowania. Stary kocioł musi być trwale wyłączony z użytku, a dowodem jest imienny dokument zezłomowania lub karta przekazania odpadu. Sprzedaż kotła sąsiadowi nie jest złomowaniem.
Dobór pompy “na oko”. Zbyt mała pompa będzie zimą pracować na grzałce, zbyt duża będzie taktować. Audyt podaje zapotrzebowanie budynku i to od niego zaczyna się dobór.
Zostawienie kotła jako rezerwy. W Czystym Powietrzu wymieniane źródło na paliwo stałe musi zniknąć z użytku. Kominek lub piec kaflowy może zostać tylko trwale odłączony od komina, z protokołem kominiarskim.

Obsługujemy wymiany kotłów w całej Małopolsce, razem z audytem i wnioskiem o dotację. Zadzwoń i ustalmy termin oględzin jeszcze w październiku: ☎ 608 682 620.